Terugblik STO LIVE: Doorontwikkeling van het vmbo

Terugblik STO LIVE: Doorontwikkeling van het vmbo

Het vmbo is volop in ontwikkeling en diverse scholen experimenteren momenteel met nieuwe vormen en inhoud van het onderwijs. Tijdens STO LIVE van 28 januari 2026, vanaf vliegveld Teuge, stond het experiment PIE/BWI/M&T centraal, bekeken vanuit praktijk, beleid en onderzoek.

Deelname aan het experiment

Vanuit de praktijk waren Johan Dekker (directeur Petrus Canisius College in Alkmaar) en Henk Folkers (teamleider techniek Gomarus College in Groningen) aanwezig. Het Petrus Canisius College neemt vanaf komend schooljaar deel aan het experiment, omdat vooral de combinatie PIE en M&T voor de leerlingen als waardevol wordt ervaren en het onderwijs op deze manier bewust kan aansluiten op de omgeving van de school. Het Gomarus College is een van de eerste scholen die gestart zijn met het experiment. Voor hen is de ruimte die ontstaat van grote meerwaarde om deel te nemen aan het experiment. Hierdoor hebben leerlingen de ruimte om te verbreden of te verdiepen. Daarnaast ziet Henk dat door de flexibilisering de samenwerking met het bedrijfsleven en de vervolgopleidingen verstevigd is. Leerlingen, ouders, docenten en de kwaliteit van het onderwijs verenigen op een mooie manier samen binnen het experiment.

“Ruimte in het experiment is ook ruimte in ons hoofd.” – Henk Folkers

Aanleiding experiment

Gerhard Koning (senior beleidsmedewerker vmbo bij het Ministerie van OCW) lichtte de aanleiding van het experiment toe: de wens om meer flexibiliteit in het onderwijs te creëren, zodat leerlingen meer keuzemogelijkheden krijgen. In het experiment onderzoekt OCW hoe deze flexibiliteit vorm kan krijgen. Er is bewust gekozen voor een bottom-up benadering: scholen geven binnen OCW-kaders zelf invulling aan het onderwijs, wat leidt tot een grote diversiteit.

Resultaten tussentijdse monitor

Onderzoeker Eva Voncken (Bureau Turf) presenteerde inzichten uit de tussentijdse monitorrapportage van het experiment. Scholen doen mee om uiteenlopende redenen: demografische krimp, fluctuaties in profielkeuzes of vanuit een duidelijke onderwijsvisie. In totaal nemen 27 scholen deel, elk met een unieke aanpak. Sommige volgen het leerpad van de leerling, zonder vaste profielmodules, anderen werken vanuit strakke kaders met geleidelijke flexibiliteit. Ook organisatorisch zijn er verschillen, bijvoorbeeld vaste roosters om de uitvoerbaarheid te borgen.

Effecten op leerlingen

Volgens de tafelgasten vergroot het experiment de blik van leerlingen. Door stages en keuzevakken krijgen zij een realistischer beeld van beroepen en ontdekken ze waar hun interesses liggen. Dit helpt bij het maken van bewustere keuzes. Leerlingen ervaren meer plezier en zelfvertrouwen doordat zij actief hun leerroute vormgeven en zich beter voorbereiden op het mbo en hun toekomstig beroep. Flexibilisering betekent niet alleen verbreden. De mogelijkheid om juist ook te kunnen specialiseren als leerling is juist waardevol. Docenten spelen hierin een sleutelrol met hun vakmanschap en passie. Tegelijk vraagt dit veel van scholen, met aandacht voor organisatie, bevoegdheden en examinering. Bijscholing en sterk schoolleiderschap zijn cruciaal. Het monitoronderzoek laat zien dat herontwerp van onderwijs nieuwe mogelijkheden blootlegt: men merkt dat in dezelfde context zoveel meer kan.

Landelijke normen blijven nodig. OCW verkent daarom momenteel aanvullende vervolgstappen, zoals de flexibilisering van het cspe. Deelname aan het huidige experiment is niet meer mogelijk; het experiment loopt tot 2028. Geïnteresseerde scholen kunnen wel belangstelling kenbaar maken via flexibelberoepsgericht@minocw.nl.